بە ڕێگەی جۆراوجۆر مرۆڤ دەگاتە کۆتایییەکی هاوشێوە !
وەرگێڕانی/ ئاوات ڕەسوڵ
بەشی یەکەم.
باوترین ڕێگە بۆ نەرمکردنی دڵی ئەو کەسانەی کە مرۆڤ توڕەی کردووە، کاتێک تۆڵەسەندنەوەیان لە دەستدایە، بە ڕەحمەتی خۆیان دەمانگرن، ئەوەیە کە بە بانگەوازکردن بۆ بەزەیی و بەزەیی بیانجوڵێنێت.
بەڵام بەتوندی و بەردەوامی، کە بە تەواوی پێچەوانەی واتایە، هەندێک جار خزمەتیان بە هەمان مەبەست کردووە.
ئێدوارد، شازادەی وێڵز، ئەو کە بۆ ماوەیەکی زۆر حوکمڕانی ناوچەکەمانی کرد: کەسێک کە بارودۆخ و سامانەکەی چەندین لایەنی بەرچاوی گەورەیی هەیە، کە زۆر توڕە بووە لەلایەن لیمۆزینەکانەوە، و شارەکەیان بە زۆر بردووە، نەیتوانی بە هاوار و هاوار و هاوار و هاوار و هاوارەکانی خەڵک و ژنان و منداڵان جێهێڵراو بۆ سەربڕین، هاواریان بۆ ڕەحمەتی، و خۆیان فڕێدانە بەر پێیەکانی، تا، کە هێشتا زیاتر لە شارەکەدا تێپەڕی، سێ بەڕێزی فەرەنسی بینی، کە بە بوێرییەکی باوەڕپێنەکراوەوە بە تەنیا پشتگیری لە هەوڵەکانی سوپای سەرکەوتووەکەی دەکرد. ڕەچاوکردن و ڕێزگرتن لە فەزیلەتێکی وەها دیار سەرەتا تیژی توڕەیی ئەوی دامرکاندەوە؛ و لە ڕێگەی ئەم سێ کردەوە دەستی کرد بە ڕەحمکردن بە هەموو دانیشتوانی دیکەی شارەکە.
سکاندەربێرچ، شازادەی ئیپیروس، بەدوای سەربازێکی سیسیلیادا دەگەڕا تا بیکوژێت؛ و ئەم سەربازە کە بە هەموو جۆرە خۆبەزلزانین و پاڕانەوەیەک هەوڵیدا ئارامی بکاتەوە، وەک دوا ڕێگە بڕیاریدا بە شمشێرەوە چاوەڕێی بکات.
ئەم بڕیارنامەیەی ئەو تووڕەیی ئاغاکەی لە دوا هەناسەیدا ڕاگرت، کە بینیویەتی ڕێڕەوێکی وەها شەرەفمەندانە دەگرێتەبەر، پێشوازی لێکرد لە نیعمەتەکەیدا.
ئەم نموونەیە ڕەنگە جێگەی لێکدانەوەی دیکە بێت لەلایەن ئەو کەسانەی کە لەبارەی هێز و ئازایەتی سەرسوڕهێنەری ئەو شازادەیان نەخوێندووەتەوە.
ئیمپراتۆر کۆنرادی سێیەم کە گەمارۆی گوێلف، دوکی باڤاریای دابوو، سەرەڕای ئەو ئیمتیازاتە چەوت و ترسنۆکانەی کە پێشکەشی کرابوون، خۆی بە مەرجێکی نەرمترەوە نەدەبەزاند، لەوەی کە تەنها ڕێگە بەو ژنە ئاغایانە بدات کە لەگەڵ دوکەکەدا گەمارۆدرابوون، بە پێ، بە هەر کەلوپەلێکەوە کە دەیانتوانی هەڵیانبگرن، بڕۆن.
بە دڵێکی گەورەیەوە بیرۆکەی هەڵگرتنی هاوسەرەکانیان و منداڵەکانیان و خودی دوکیان لەسەر شانیان هێنایە ئاراوە.
ئیمپراتۆر ئەوەندە چێژێکی زۆری بە شایەتحاڵی نەرمی و ئازایەتی ئەوان وەرگرت کە لە خۆشیدا گریای و هەموو ئەو تاڵییەی دوژمنایەتی فانی و سەرمایەداری کە لە دژی دوکەکە هەڵیگرتبوو، نەرم بووەوە.
لەو کاتەوە مرۆڤانە مامەڵەی لەگەڵ خۆی و خێزانەکەیدا کرد.
هەریەکێک لەم دوو ڕێبازە بە ئاسانی منی دەجووڵاند. چونکە لاوازییەکی سەرسوڕهێنەرم هەیە بۆ میهرەبانی و نەرمی.
ئەوەندە کە بە بڕوای من بە شێوەیەکی سروشتی زیاتر مەیلی بەزەییم دەبوو نەک حوکمدان. بەزەیی بەم شێوەیە، سۆزێکی خراپەکارانە بۆ ستۆیکەکان: ئەوان دەیانەوێت ئێمە یارمەتی تووشبووان بدەین، بەڵام ئارام ولەسەر خۆ و نەرم و هاوسۆزی بین.
ئێستا، ئەم نموونانە بۆ من گونجاوترن: بە تایبەت کە دەبینین ئەم ڕۆحانە بەم دوو ئامرازە هێرش دەکرێنە سەر و تاقی دەکرێنەوە، بەرگەی یەکێکیان دەگرن بەبێ ئەوەی لەرزین و لە ژێر ئەوی دیکەدا کڕنۆش دەبەن.
دەکرێ بڵێین شکاندنی دڵی مرۆڤ بۆ هاوخەمی، کاریگەری ئاسانکاری و نەرمی و لاوازییە: لێرەوە دەردەکەوێت کە سروشتی لاوازتر، وەک سروشتی ژن و منداڵ و خەڵکی ئاسایی، زیاتر ملکەچییەتی؛ بەڵام بێڕێزیکردن بە فرمێسک و دوعاکان، تەسلیمبوون بە تاکە ڕێزگرتنی وێنەی پیرۆزی فەزیلەت، کاریگەری ڕۆحێکی بەهێز و بێ ڕەحمەتە، کە هێزێکی پیاوانە و سەرسەختانە لە سۆز و ڕێزگرتندا دەگرێت. بەڵام لە ڕۆحی کەمتر بەخشندەدا، سەرسوڕمان و سەرسامی دەتوانێت کاریگەرییەکی هاوشێوەی لێبکەوێتەوە.
شایەتحاڵی گەلی تیبان بن: دوای ئەوەی کاپتنەکانیان هێنایە دادگا بەهۆی بەردەوامبوونیان لە خزمەتکردنیان لە دەرەوەی کاتە دیاریکراو و تەرخانکراوەکەدا ، پێلۆپیداسیان لە هەموو سزاکان بێتاوان کرد، کە لە ژێر قورسایی ئەو جۆرە ناڕەزایەتیانەدا گیرا بوو و تەنیا داوای لێبوردن و داوای لێبوردنیان دەکرد بۆ بەرگریکردن لە خۆی؛ و بە پێچەوانەوە، ئیپامینداس کە هات بە شێوەیەکی شایستە ئەو کارانەی کردوویەتی بگێڕێتەوە و بە شێوەیەکی سەربەرزانە و خۆبەزلزانانە خەڵک بۆیان سەرزەنشت بکات، تەنانەت دڵی نەبوو چەک هەڵبگرێت؛ و کۆبوونەوەکە بڵاوەیان پێکرد و زۆر ستایشی بوێری بەرزی ئەم پیاوەیان کرد.
دیۆنیسیۆسی گەورە دوای دواکەوتن و سەختییەکی زۆر، دوای ئەوەی شاری ڕیگێی گرتبوو و تێیدا کاپتن فیتۆن، پیاوێکی گەورە و فەزیلەتدار کە بەو شێوەیە بە چەقبەستوویی بەرگری لێکردبوو، ئارەزووی دەکرد نموونەیەکی کارەساتبار لە تۆڵەسەندنەوە لێی وەربگرێت.
سەرەتا پێی وت کە چۆن، ڕۆژێک پێشتر، کوڕەکەی و هەموو خزمەکانی خنکاندووە.
کە فایتۆن تەنها وەڵامی دایەوە کە ڕۆژێک لە ئەو دڵخۆشترن. دوای ئەوە، وای لێکرد کە جلەکانی لەبەر بکرێت و لەلایەن جەلادەکانەوە دەستی بەسەردا بگیرێت و بەناو شارەکەدا ڕاکێشا و زۆرترین مامەڵەی شەرمەزارکەر و دڕندانەی لەگەڵدا کرد و زیاتر تاوان و سووکایەتیی بەسەردا کەڵەکە کرد.
بەڵام لە ئازایەتییەکەیدا چەقبەستوو بوو، بێ ئەوەی لەرزۆک بێت؛ و بە ڕووخسارێکی یەکلاکەرەوە، لەبری ئەوە بە دەنگی بەرز هۆکاری بەڕێز و شکۆمەندی مردنەکەی گێڕایەوە، چونکە ڕەتیکردەوە وڵاتەکەی تەسلیمی دەستی ستەمکارێک بکات، هەڕەشەی سزای نزیک لەلایەن خوداوەندەکانەوە لێکرد.
دیۆنیسیۆس کە لە چاوی سوپاکەیدا بینی کە لەبری ئەوەی بە ئازایەتی ئەم دوژمنە دۆڕاوە وزەیان پێبدرێت، لە سەرپێچیکردن لە سەرکردەکەیان و سەرکەوتنەکەی، خەریکی سەرسوڕمان بوون بەو فەزیلەتە دەگمەنە، تەنانەت بیر لە یاخیبوون دەکردەوە، کاتێک لە لێواری ڕفاندنی فیتۆن بوو لە دەستی پۆلیسەکانی، کۆتایی بەم تاقیکردنەوە و بە نهێنی هێنا ناردی بۆ ئەوەی لە دەریادا بخنکێت.
بەڕاستی مرۆڤ بابەتێکی بێهودە و هەمەچەشن و هەمیشە لە گۆڕاندایە بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر.
زەحمەتە حوکمێکی بەردەوام و یەکسان لەسەری بنیات بنرێت. بەم شێوەیە پۆمپیۆ بە لەبەرچاوگرتنی فەزیلەت و گەورەیی هاووڵاتی زینۆ، کە بە تەنیا بەرپرسیارێتی تاوانە گشتییەکەی لە ئەستۆ گرت و داوای هیچ نیعمەتێکی دیکەی نەکرد جگە لەوەی کە سزاکە بە تەنیا هەڵبگرێت، لە هەموو شاری مامەرتینەکان کە زۆر تووڕە بوو لە بەرامبەریان. وە خانەخوێی سولا کە فەزیلەتێکی هاوشێوەی لە شاری پێروسا بەکارهێنابوو، لەوێ هیچی بەدەست نەهێنا، نە بۆ خۆی و نە بۆ ئەوانی تر.
وە ڕاستەوخۆ بە پێچەوانەی نموونە یەکەمەکانمەوە، بوێرترین پیاو و ئەوەندە بەخشندە بە دۆڕاوەکان، ئەسکەندەر، کە شاری غەززەی ناچار کرد دوای چەندین سەختی گەورە، ڕووبەڕووی بێتیس بووەوە، کە لەوێ فەرماندەیی دەکرد، کە ئازایەتییەکەی هەبوو، لەم گەمارۆدا، بەڵگەی سەرسوڕهێنەری وەرگرت کە، پاشان بە تەنیا، لەلایەن پیاوەکانیەوە وازی لێ هێنرا، چەکەکانی شکێندرابوون، هەموویان بە خوێن و برین داپۆشرابوون، هێشتا لە نێوان چەند کەسێکدا شەڕیان دەکرد مەقدۆنیەکان کە لە هەموو لایەکەوە هەراسانیان دەکرد؛ و پێی گوت، هەموویان بەهۆی سەرکەوتنێکی وەها ئازیزەوە هاندرابوون، چونکە لەنێو زیانەکانی دیکەدا، دوو برینی تازەی لەسەر کەسایەتییەکەی وەرگرتبوو: تۆ بەو شێوەیە نامریت کە ویستت، بێتیس؛ درک بەوە بکە کە دەبێت تووشی هەموو جۆرە ئەشکەنجەیەک ببیت کە دەتوانرێت لە دژی دیلێک دابهێنرێت.
ئەوی تریش بە دەربڕینێکی نەک هەر متمانە بەخۆبوون بەڵکو لووتبەرزی و لووتبەرزی، لەبەرامبەر ئەو هەڕەشانەدا بێدەنگ بوو. پاشان ئەسکەندەر بە بینینی بێدەنگییە سەربەرز و سەرسەختەکەی: “ئایا ئەژنۆیەکی کێشاوە؟
ئایا هیچ دەنگێکی پاڕانەوە لێی ڕزگاری بووە؟ بەڕاستی، من بەسەر بێدەنگیی تۆدا زاڵ دەبم؛ و ئەگەر نەتوانم وشەیەکی لێ وەربگرم، لانیکەم نالەیەکی لێ وەردەگرم.” و توڕەیییەکەی کردە تووڕەیی، فەرمانی دا کە پاژنەی پێیەکانی کون بکرێت و بەم شێوەیە بە زیندووی ڕاکێشرا و لەیەکتر جیاکرایەوە و لە پشتی عەرەبانەیەکدا ئەندامەکانی پارچە پارچە کران. ئایا دەکرێت بوێرییەکی وا لە نێوانیاندا باو بووبێت کە لەبەر نەبوونی سەرسامی کەمتر ڕێزی لێ بگرێت؟
یان ئەوەندە بەڕاستی بە هی خۆی دەزانی کە لە پێگەی دەسەڵاتەکەیدا، بەرگەی بینینی لە کەسێکی دیکەدا نەدەگرت بەبێ سەرەڕای سۆز و سۆزێکی ئیرەیی، یان پاڵنەری سروشتی تووڕەیییەکەی توانای بەرەنگاربوونەوەی نەبوو؟
بەڕاستی ئەگەر دەستبەسەرداگرتنی پێدرابا، پێویستە باوەڕ بکرێت کە لە گرتن و وێرانکردنی شاری تیبسدا پێشوازییان لێدەکرد، بە بینینی ئەو ژمارە زۆرەی پیاوە ئازاکان کە بە شێوەیەکی دڕندانە خراونەتە سەر شمشێر، ون بوون و بێ هیچ ئامرازێکی بەرگری گشتی.
چونکە نزیکەی شەش هەزار کەس کوژران، هیچیان نەبینران کە هەڵدێن یان دەپاڕانەوە و دوعا و سواڵیان بۆ ڕەحمکردن دەکرد، بەڵکو بە پێچەوانەوە، هەندێک لێرە، هەندێک لەوێ، لە شەقامەکاندا، بەدوای ڕووبەڕووبوونەوەی دوژمنی سەرکەوتوودا دەگەڕان، وروژاندنیان بۆ مردنێکی شەرەفمەندانە.
هەرگیز کەس نەبینرا ئەوەندە بە برین وێران بووبێت کە لە هەناسە مردووەکەیدا بەدوای تۆڵەسەندنەوەدا نەگەڕا و بە هەموو چەکێکی نائومێدیەوە دڵنەوایی مردنی خۆی لە مردنی هەندێک دوژمندا نەدا. بەڵام بەزەیی بە ئازارەکانیان نەهاتەوە و یەک ڕۆژیش بەس نەبوو بۆ تێرکردنی تۆڵەسەندنەوەکەی.
ئەم کوشتارە تا دوا دڵۆپی خوێن کە دەتوانرا بڕژێت بەردەوام بوو، و تەنها بۆ بێ چەکەکان وەستا – بەساڵاچووان و ژنان و منداڵان – کە سی هەزار کۆیلەیان لێ وەرگیرا.
تێ بی نی //میشێل دی مۆنتاین، بیرکردنەوە لە قەڵەمەکەوە دەڕژا. دڵێکی ئازادێخواز، میشێل دی مۆنتاین بەنیازی ئەوە نەبوو بیرکردنەوەیەکی ئامادەکراو پێشکەش بکات.
ئەگەر نووسیبێتی، بۆ دیسپلینکردنی مێشکی و بنیاتنانی خۆی بوو. بەم کارە ژانرێکی فەلسەفی داهێنا کە سەرکەوتنی گەورە بەدەست بهێنێت: وتارەکە.