چارەسەر لە سووریا :لە بنیاتنانی کارگەیەکی دارتاشی پێکەوەژیانەوەیە چاوپێکەوتنێک لە گەڵ کەناڵی تەلەفیزیۆنی فەرەنسا٢٤ .

 

چاوپێکەوتنی کەریم حەیاوی  نوسەرو کەسایەتی سیاسی لەگەڵ کەناڵی تەلەفیزیۆنی ٢٤ فەرەنسا 

وەرگێڕانی /ئاوات ڕەسوڵ 

سوریا: پێکدادان لە نێوان هێزەکانی حکومەت و کورد لە حەلەب. لەکەناڵی تەلەفیزیۆنی  فەرەنسا ٢٤ وە کەریم حەیاوی، ستوونی نێودەوڵەتی ڕوونی دەکاتەوە تایبەت بە ئێستای سووریا .

زیاتر  

بەگوێرەی میدیاکانی دەوڵەتی سوریا و هێزە کوردییەکان، لە ئەنجامی پێکدادانەکانی نێوان هێزەکانی حکومەت و شەڕڤانانی کورد لە شاری حەلەبی باکووری سوریا لانیکەم پێنج کەس کوژراون. لە مانگی ئاداری ڕابردوودا ڕێککەوتنێک بۆ یەکخستنی هێزەکانی سوریای دیموکرات کە زۆرینەیان کوردن، لەگەڵ دەوڵەتی سوریا تا کۆتایی ساڵی 2025 واژۆ کرا، بەڵام گفتوگۆکان لەسەر جێبەجێکردنی وەستاون.

*ئەم پیاوە ماتەمینی مردنی کوڕەکەی دەگێڕێت لەکاتێکدا خەڵکی بریندار دەچنە ناو ئەم نەخۆشخانەیە کە دەکەوێتە ناوەندی شار.

*ڕۆژی سێشەممەی ڕابردوو، جارێکی دیکە شەڕ و پێکدادانی کوشندە لە نێوان چەکدارانی هێزی ئاسمانی دیموکراتی کوردستان و دەسەڵاتدارانی سوریا لە گەڕەکەکانی ماکسۆ لە جەرگەی شارەکە سەریهەڵدا، کە تا ئێستاش بەردەوامە .

*هەردوولا یەکتری بەوە تۆمەتبار دەکەن کە شەڕەکەیان دەستپێکردووە و خەڵکی سڤیلیان کوشتووە.

کێ بەرپرسیارە لەوەی کە منداڵێکی تەمەن ٤ ساڵ و نیو چاوی لەدەستداوە؟

کێ دەبێت بەرپرسیار بێت؟
چۆن بۆ ئەم منداڵە ٤ ساڵ و نیوە ڕوون بکەینەوە کە لە چاوی خۆی دەترسێت کە لەدەستی بدات چونکە گروپەکان شەڕ دەکەن؟

هێزەکانی سوریای دیموکرات دەیان هەزار چەکدار لە دژی بەشێکی زۆری باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا جێگیر دەکەن.

یەکشەممەی ڕابردوو، گفتوگۆ نوێیەکان سەبارەت بە تێکەڵکردنی چەکدارەکانیان لە دامەزراوە نیشتمانییەکاندا، پێشکەوتنی بەرچاوی لێنەکەوتەوە.

پێشتر یەکێکیان ٣١ی کانوونی دووەمی وەک دوا وادە بۆ SDF دابوو.

ئەمەش جارێکی دیکە دەیسەلمێنێت کە دان بە ڕێککەوتنی ١٠ی ئازاردا نانێت و هەوڵی سازشکردنی دەدەن.

تورکیا کە هاوپەیمانی حکومەتی سوریایە، داوای لە کوردەکانی لایرنگر بە پەکەکە کردووە چەکەکانیان دابنێن، لەنێویاندا لە سوریا؛ بۆیە سەختییەکە لەم یەکخستنی پراکتیکەکانیدایە.

* کەناڵ تەلەفیۆنی  فەرەنسا ٢٤ سڵاو کەریم حەیاوی بۆچی یەکێکە لە گەورەترین تەحەددیاتەکان بۆ ئیدارەی نوێی سوریادروست بووە؟

*کەریم حەیاوی/ئەم یەکگرتنە، وەک تازە بینیمان، دواجار لەم باسەدا لە لایەنی حەلەبەوە قسەی لەسەر دەکرێت.

دەبێت ئەوە لەبیر بکرێت کە لە حەلەب ئەو دوو گەڕەکەیە کە پێکدادانەکانی نێوان هێزەکانی حکومەت و هێزە کوردییەکان تێیدا ڕوویداوە، ئەو گەڕەکانەن کە لە مانگی تەمموزی ٢٠١٢ەوە، لە ناوەڕاستی شەڕی ناوخۆدا لەلایەن کوردەوە کۆنترۆڵکراون.

ئەوان کۆنترۆڵی ئەو گەڕەکانەیان کرد و دەیانەوێت ئەم کۆنترۆڵە بپارێزن.

و لە کۆتاییدا کاتێک سەیری نەخشەی سوریا دەکەین، پێکەوە بۆمان دەردەکەوێت کە لە دیوی حەلەب چی ڕوودەدات؟!.

ڕەنگدانەوەی بچووکترە لەوەی کە لەسەر ئاستی نیشتمانی ڕوودەدات. باکووری ڕۆژهەڵاتی وڵاتەکە لەژێر کۆنترۆڵی کورددایە، کۆنتڕۆڵێک کە بە وردی بەدەستیان هێناوە، چونکە لەم شەڕە ناوخۆییە ترسناکەدا، توانیان ڕواڵەتێکی ئیدارەیی، فیدراسیۆنێکی دیموکراسی باکووری سوریا دابمەزرێنن.

وە ئەمڕۆش دەیانەوێت ئەوەی لە کۆتاییدا لە ڕێگەی خەباتی سەختەوە لە کاتی شەڕی ناوخۆدا بەدەستیان هێناوە، بپارێزن.

کەواتە، لەسەر ئەم نەخشەیە ئەو ناوچانەش دەبینین کە تورکیا کۆنترۆڵی کردوە، کە دیارە کۆنترۆڵی خۆی بەسەر بەشێکی زۆری خاکەکەدا پەسەند ناکات و لە هەمان کاتدا ئەو ناوچانەی کە لەلایەن حکومەتەوە بە سەرۆکایەتی ئەحمەد شەرع کۆنتڕۆڵ دەکرێت، کە دواجار دەیەوێت ئەم هەرێمە کوردییە تێکەڵ بە باقی وڵات بکات.

*فەرەنسا ٢٤ بەڕاستی ئەمە تەحەددایەکی گەورەیە، بەو پێیەی دوای ساڵێک لە ڕووخانی بەشار ئەسەد، دابەشبوونەکان بە قووڵی ماونەتەوە و پێدەچێت هەر لایەنێک دیدگایەکی جیاوازیان هەبێت بۆ ئایندەی وڵات، دەزانن کە پێموایە وایشە.

ئەفسانەی نەخشەکە کێشەدارە؛ بێگومان زۆربەی وڵاتەکە ئێستا لە ژێر کۆنترۆڵی دەسەڵاتدارانی دیمەشقدایە. ڕەنگەکان پێویستیان بە پێچەوانەکردنەوە هەیە ،پڕۆژەی چارەسەر، بەرێز کەریم، لە واقیعدا، لە دەرەوەی پرسی یەکخستنی هێزە ئەمنییەکان، ئایا بەڕاستی یەکدەگرنەوە؟

کەریم /ئێمە بە ڕوونی دەتوانین ئەم پرسیارە لە خۆمان بکەین. باوەڕمان پێ نەدەکرد لە 10ی ئازاری 2025، کاتێک ڕێککەوتنێک هەبوو کە بە مێژوویی دادەنرا لە نێوان دەسەڵاتدارانی نوێی دیمەشق و کورد و هێزە کوردییەکانی ئەو وڵاتەدا.

هەنگاوێکی گەورە بوو بۆ پێشەوە چونکە جۆرێک بوو لە شەرعیەتی سیاسی و یاسایی کە کورد هەرگیز بەدەستی نەهێنابوو.

کێشەکە لەوەدایە کە لە ١٣ی ئازاردا، دوای سێ ڕۆژ، بینیمان ئەحمەد شەرع تاکلایەنە بەیاننامەی دەستوورێکی نوێی واژۆ کرد، کە دواجار بناغەکانی زنجیرەیەکی نوێی داهێنا.

کێشەکە لەوەدایە کە ئەم دەستوورە نوێیە بەتەواوی بۆ کورد ناگونجێت، یەکەمیان بەهۆی سیما ئیسلامییە کەیەوە.

لەبیرمانە کە دەستوورەکانی پێشووی ساڵی ١٩٧٣ و دەستووری ٢٠١٢ باسیان لە ئیسلام کردووە وەک سەرچاوەیەکی سەرەکی یاسادانان و تا ساڵی ٢٠٢٥، لەم دەستوورە نوێیەدا، دەبێتە سەرچاوەی سەرەکی یاسادانان بۆ کورد.

ئەم دەستوورە نوێیە جێگای قبوڵ نییە، چونکە ڕاستەوخۆ پێچەوانەی ئەو ڕێککەوتنەیە کە چەند ڕۆژێک پێشتر واژۆیان کردبوو.

بە کورتی، ئەو ڕێککەوتنە سیستەمێکی لامەرکەزی بوو کە گەرەنتی دەستووری بۆ مافەکانی کورد هەبوو.

بۆ ئەوان قسە لەسەر جیابوونەوە نییە؛ ئەوان یەکگرتن لەگەڵ دەوڵەتێکدا قبوڵ دەکەن بەڵام دەیانەوێت ناسنامەی کولتووری و سیاسی خۆیان بپارێزن، کە لەگەڵ دەستووردا ناگونجێت. احمد شەرع واژۆی لەسەر کرد.

*فەرەنسا ٢٤ هەروەها بەرفراوانتر وتت حکومەتی ئێستای توانای کۆنترۆڵکردنی تەواوی بارودۆخی ئەمڕۆی نییە؟

* کریم حەیاوی بەڕوونی ئەو تەحەدایە هەیە کە کورد دەیخاتە ڕوو، بەڵام ئەوانی تریش هەن. ئەو گرژییانە هەن کە لەگەڵ کۆمەڵگەی دروزەکاندا بینیومانە، کە نزیکەی 3%ی دانیشتووانەکەی پێکدەهێنن و ئیسرائیل دەستوەردانی کردووە بۆ بەرگریکردن لەم کۆمەڵگەی دروز.

مەسیحییەکان بە تایبەتی نیگەرانن؛ لە ساڵی 2011ەوە 80%ی کۆمەڵگەی مەسیحی بەرەو سوریا ڕۆیشتوون، دەتوانین باسی عەلەوییەکان بکەین، ئەو کۆمەڵگەیەی باچارد ئالا سال سەر بەو پێکهاتەیە بوو، کە دیارە ئەم دەسەڵاتە نوێیە وەک هەڕەشەیەکی گەورە دەبینن. وە ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ کورد، کۆمەڵێک میلیشیای عەرەبی بیر لەوە دەکەنەوە بگەڕێنەوە بۆ ئەو ناوچەیەی کە کوردەکانی ئیمیلیا-ڕۆماگنا کۆنترۆڵی کردوون، کە بەتەواوی لەدەرەوەی کۆنترۆڵی دیمەشقدایە.

هەموو ئەمانە دۆخێکی تەقینەوە بەم ئامانجە دروست دەکەن، کە لە دوای کەوتنی بەشار ئەسەدەوە هەرگیز بەدی نەهاتووە: سەرکەوتن لە بنیاتنانی کارگەیەکی دارتاشی پێکەوەژیانەوەیە.