هەڵبژاردنی درووست، لە هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا
نوسینی:عەلی مەولود
هەڵبژاردنی ئازادانە پرەنسیپێکی گرنگی بەشداری خەڵکە لە ژیانی سیاسیدا، ئەگەرچی سیستەمی باو تا ئەو ئاستە رێگەی پێداوە کە ٤ ساڵ جارێک و تەنها بەدەنگدانێک کۆتایی بێت و ئیتر دەنگدەر دەسەڵاتی بەسەر ئەنجام و داهاتووی پرۆسەی سیاسیدا نەمێنێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا رێگایەکی کراوەو کارایە بۆ دەسکاریکردنی نەخشەی سیاسی.
بەداخەوە ئەم مەسەلەیە لەزۆربەی وڵاتانی رۆژهەڵات (عێراقیش لەناویاندا)، بەشێوەیەکی نادیموکراتی و لە پرۆسەیەکی نائازاددا بەڕێوەدەچێت و لەهەرێمی کوردستان بەتەواوی گرنگی خۆی لەدەستداوەو بووە بە ساختەکاریەکی نمایشی و لەپێشەوە دیارە و هەمووان دەزانن کێ براوەیەو کێ دۆڕاوە، تەنانەت کێ یەکەم و دووەم و سێهەم و چوارەمە، بەگوێرەی دەسەڵاتی هێزەکان ریزبەندی درووست دەبێت و چارەنووسی سیاسیش هێزەکان دیاریدەکەن (نەک سندوقەکانی دەنگدان).
هەڵبژاردن و سندوقەکانی دەنگدان و ئەنجامی دەنگەکان وەک هەر بوارو سێکتەرێکی تر لەلایەن دەسەڵاتەوە دەستی بەسەرداگیراوەو وڵاتانی درواوسێش دەستیان درێژە بەسەریدا.
کەوایە بەشداری لەهەڵبژاردن جگە لەوەی رێگایەک نیە بۆ هیچ جۆرە گۆڕانکارییەک، هاوکات رێگایەکیش نیە بۆ بەهێزبوونی ئەو هێزولایەنانەی لەدەرەوەی دەسەڵات بەشداری تێدا دەکەن، بەپێچەوانەوە رزگابوونی هەڵبژاردن لەدۆخی چەقبەستووی ئێستا پەیوەستە بە درووستبوونی هێزێکی سیاسی کاریگەر لەدەرەوەی پرۆسەی سیاسی فەرمی.
خەڵکی عێراق و هەرێمی کوردستان بەدەست نیزامی سیاسییەوە دەناڵێنن، سیستەمێکی ستەمکار، نادادپەروەر، فاسد، نادیموکرات، دواکەوتوو، دژی ئازادیەکان و نەیار بەژیانی ئینسانی، … ئەم سیستەمە بەر لەهەڵبژاردنی گشتی و لەدەرەوەی ئەو بڕیاری لەسەردراوەو هێزو میکانیزم درووستکراوە بۆ پاراستنی، پەرلەمان و ئەنجومەنی نوێنەران لەتوانایاندا نیە بیگۆڕن، پەرلەمانی کوردستان کە دواترینیان زیاتر لەساڵێکە دەنگی بۆ دراوەو تائێستا دەسەڵات نەیهێشتووە یەک کۆبوونەوە بکات، وە ئەوانەی بەناوی نوێنەرایەتی کوردستانەوە دەچن بۆ بەغدا، تەنها رەوایەتی بەو گۆڕانکارییانە دەدەن کە سیستەم و دەسەڵات دەیەوێت و پێویستی پێیەتی، بەو پێودانگە ئەم هەڵبژاردنە هیچ بەرژەوەندیەکی خەڵک تیایدا بابەت نیە، تەنها بۆ خزمەتی کەمینەیەکی مفتخۆرو کۆمپانیاکانیان گرنگە و براوەکان لەبازاڕی سیاسەتدا نرخیان بەرزدەبێتەوەو پۆست و پلەو تەندەری زیاتریان دەستدەکەوێت.
دیوی دووەمی ئەم حاڵەتە نەخوازراوو داسەپاوە ئەوەیە کە ئۆپۆزسیۆن لەسەر هەمان نەخشەی سیاسی کاردەکات و هیچ بەرنامەو ئەجیندایەکی بۆ بەرژەوەندی گشتی نیە، بچووککراوەی هەمان رژێمی سیاسیە، نە لەڕووی ئازادی سیاسی و نەلەرووی بەرنامەی ئابووری و نەلەرووی ژیانی کۆمەڵایەتی و کەلتوورییەوە لەدەسەڵات باشتر نیەو بگرە هەندێکیان تاریکترن لەدەسەڵات.
ئەزموونی ئۆپۆزسیۆنی پەرلەمانی کە لەدوای ١٧ی شوباتەوە بەگوڕوتین و بوعدێکی کۆمەڵایەتییەوە لەکوردستان سەریهەڵدا، نەک هەر نەیتوانی ببێتە هۆکاری گۆڕانی سیستەمی سیاسی و دەستاودەستکردنی دەسەڵات، بەڵکو هەم لە هەڵبژاردنەکان و هەم لە رێکخستنی حیزبیشدا، شکستی خواردووەو توانای رکابەری نەماوەو کۆنترۆڵی لەدەستی دەسەڵاتدایە. باسەکە ئەوە نیە کە دەستنێژو درووستکراو و فەیک و سێبەرن ( کە خۆیان وا بەیەکتر دەڵێن) بەڵکو ئەگەر ئۆپۆزسیۆنی راستەقینەش بن (کە نین) هێشتا نە ئامانجی ئەوەیان هەیەو نە لێهاتوویی ئەوەیان هەیە “ژیانی گشتی” و “پرۆسەی سیاسی” بەقازانجی زۆرینە بگۆڕن، کە دوو خواستی سەرەکی خەڵکی کوردستانن.
ئەم ئۆپۆزسیۆنە بەکردەوە هێزی خەڵک بەفیڕۆ دەدات و بەپێچەوانەوە هێز بەدەسەڵات دەبەخشن، لەکێبەرکێیەکی نابەرابەردا لایەنگران و وابەستەکانی دەسەڵات گورج دەکەنەوە، ئەزموونی ستەمکاری هەرێم بەدیموکراسیەکی ساختە دەڕازێننەوە، بەرژەوەندیخوازی پەرەپێدەدەن و سیاسەتوانی ئینتیهازی پەروەردە دەکەن، وە بەشێک لەخەڵک وادار بە بەڵێنی ناواقیعی دەکەن و دەیانخەنە چاوەڕوانی گۆدۆوە.
ئەوەی ساڵانێکە خەڵکی کوردستان وشیارانە بایکۆتی هەڵبژاردنەکان دەکات، بەرهەمی تێگەیشتن و ناسینی ئەم واقعیەتەیە، ئۆپۆزسیۆن ( بەلیبراڵی و ئیسلامیەوە) ئەگەر لانیکەمی خەمی گشتی هەبووایەو بەرژەوەندی گشتی لەبەرچاوبگرتایەو ئامانج و خواستەکانی خەڵکی بۆ گرنگ بوایە، دەبوایە لەگەڵ خەڵک بایکۆتی هەڵبژاردنەکان بکات و وەک خەڵک هاوژیانی لەگەڵ دەسەڵات رەتبکاتەوە، بۆئەوەی لەلایەکەوە دەسەڵات لەناو ریسوابوونێکی ناوخۆیی و دەرەکیدا بەتاک بکەوێتەوەو لەلایەکی تریشەوە نەبێتە کۆسپ لەبەردەم درووستبوونی ئەڵتەرناتیڤێکی سیاسیدا واقیعیدا، کاتێک ئەوکارەناکات و وەک جەمسەری دووەمی ستەمکاری رژێمی سیاسی مەوجود دەچێتە ناو گەمەی سیاسییەوە، ئیتر شکسپێهێنانی ئۆپۆزسیۆن لەئێستادا گرنگی کەمتری نیە لە شکستپێهێنانی دەسەڵات.
بەو هۆیەوە لەم هەڵبژاردنەدا گرنگ و پێویستە وەکچۆن بایکۆتی دەسەڵات دەکرێت و وەکچۆن لەهەڵبژاردنەکانی پێشوو وەڵامی پێویست بە بزووتنەوەی گۆڕان درایەوە، بەهەمان شێوە بایکۆتی ئۆپۆزسیۆنیش بکرێت و ئەو ئامرازی کایەکردنەیان لەدەست بسەنرێت کە لەسەر حسابی ژیانی گشتی، بۆ بەرژەوەندی تاکەکەسی و حیزبی بەکار دێت.
سەبارەت بە بەشداری بەشێک لە کۆمۆنیستەکان لەم هەڵبژاردنەدا، بە بروای من بڕیارێکی درووستە لەکاتێکی نادرووستدا، کۆمۆنیستەکان بەگشتی لەدوای راپەڕینەوە لەسەر بنەمای هەڵوێستگیری ئایدۆلۆژی، خۆیان لەپرۆسەی سیاسی فەرمی دوورگرتووە، لە دەیەی نەوەتەکاندا هەرچۆنێک بێت توانیویەتی لەدەرەوەی سیاسەتی فەرمی، سیاسەتی خۆی بەرێتەپێشەوە، بەڵام دوای ئەوە لەدەرەوەی سیاسەتی فەرمیش (لەسەر ئاستی کۆمەڵایەتی) بێکار بووە. ئەگەر ئەو مەیدانە پێشتر کاری لەسەر بکرایە لانیکەم بۆ خۆی باشتر دەبوو، لەهاوکێشەی سیاسیدا ئامادەیی زیاتر دەبوو.
ئێستا ئیتر هەڵبژاردن بەشێک نیە لە بەشداری خەڵک لە پرۆسەی سیاسی، بەڵکو بەشداری هێزە سیاسیەکانە بۆ بەرژەوەندی بەرتەسکی گرووپی و ئامانج و ئەنجامەکانی هەڵبژاردن زۆرینەی خەڵکی پێ رازی ناکرێت و بژاردەی زۆرینە لەدەرەوەی هەڵبژاردنە، ئەوەی کە کۆمەڵێک کەسایەتی سەربەخۆ خۆیان بەربژێر کردووە، ئەگەر بەگوێرەی بەرنامەی پێشنیارکراویان پشتگیری بکرێن رەنگە سودێکی هەبێت بۆ پرۆسەی سیاسی نافەرمی، بەڵام بەگشتی بەشداریکردن لەئێستادا گەرچی دروستیش بێت ناتوانێت دەسکەوتی کۆمەڵایەتی هەبێت.